Buổi tối của cha mẹ đi làm: xếp việc từ lúc về nhà đến giờ đi ngủ cho khỏi rối

Buổi tối của cha mẹ đi làm bớt rối khi làm bốn việc: đếm buổi tối bằng phút để thấy thật sự có bao nhiêu thời gian, tách những việc không dời được khỏi những việc dời hoặc bỏ được, chia ca rõ giữa các người lớn thay vì cùng làm mọi thứ, và rải những việc lặp lại theo từng tối trong tuần. Khi tối nào cũng phải làm hết mọi việc, buổi tối luôn thiếu giờ.

Bài này viết cho gia đình có con nhỏ hoặc tuổi đi học, người lớn đi làm về vào khoảng năm sáu giờ chiều. Mọi khung giờ dưới đây là ví dụ giả định; điều quan trọng là cách chia, không phải con số. Chuyện dạy con học bài, cách cho trẻ ngủ thuộc về nuôi dạy con, không bàn ở đây.

Vì sao buổi tối luôn thiếu giờ

Từ lúc về tới nhà tới lúc người lớn đi ngủ, phần lớn gia đình đi làm có khoảng bốn tới năm tiếng. Vào khoảng đó dồn rất nhiều việc: nấu, ăn, rửa dọn, tắm cho con, giặt phơi, xem sổ liên lạc hoặc nhóm lớp của con, chuẩn bị đồ cho sáng mai, trả lời tin nhắn tồn, gọi điện cho ông bà, và nếu còn sức thì có chút thời gian cho chính mình.

Cùng lúc, mọi người đều đã mệt sau một ngày làm việc. Sức quyết định cũng cạn: tối nay ăn gì, ai tắm cho con, có cần giặt không. Mỗi câu hỏi nhỏ đó, nếu phải trả lời lại mỗi tối, ngốn thêm sức và dễ thành va chạm.

Vấn đề vì thế không chỉ nằm ở số việc mà ở chỗ buổi tối không có cấu trúc. Khi mọi việc đều có thể làm bất cứ lúc nào, chúng bị làm lần lượt theo thứ tự ai nhớ ra trước, hai người lớn có khi cùng làm một việc trong khi việc khác bỏ trống, và việc chuẩn bị cho sáng mai luôn bị đẩy tới sát giờ đi ngủ.

Thêm vào đó là sự khác biệt giữa các tối trong tuần. Tối thứ Hai sau cuối tuần thường nhiều việc tồn; tối có lớp học thêm của con thì giờ ăn bị đẩy lùi; tối một người về muộn thì người kia gánh đôi. Một kế hoạch buổi tối dùng chung cho cả bảy tối sẽ hỏng ở đúng những tối đó.

Một chút cấu trúc giải quyết được phần lớn: biết trước khung nào làm gì, ai làm, và tối nay có những việc gì riêng.

Đếm buổi tối bằng phút

Lấy giấy viết ra buổi tối của nhà mình, chia thành khung nửa tiếng, ghi những việc đang thật sự diễn ra. Ví dụ giả định một gia đình hai người lớn, hai con tiểu học:

Nhìn vào bảng của nhà mình, thường thấy hai điều. Một là có vài khối lớn có thể rút ngắn hoặc chuyển đi chỗ khác (nấu từ đầu, giặt). Hai là khung cuối ngày, vốn nên là thời gian nghỉ của người lớn, đang bị dùng làm chỗ đổ mọi việc còn sót. Hai điều này là đích để sửa.

Mười lăm phút đầu tiên khi về tới nhà

Nhiều buổi tối hỏng ngay từ lúc mở cửa: túi xách, cặp sách, giày dép mỗi thứ một nơi, con đói nên quấy, người lớn vừa cất đồ vừa trả lời một tin nhắn công việc, rồi đứng giữa bếp chưa biết bắt đầu từ đâu. Mười lăm phút đầu tiên vì thế đáng được sắp xếp riêng.

Vài thói quen nhỏ giúp nhiều: một chỗ cố định gần cửa để cặp, túi, chìa khoá, giày, để không ai phải đi tìm đồ vào sáng hôm sau. Một món ăn nhẹ đã chuẩn bị sẵn cho trẻ, để cơn đói lúc sáu giờ không biến thành cơn quấy. Một câu chốt ca ngay ở cửa giữa hai người lớn, kiểu "hôm nay anh ca con, em ca bếp", để không ai phải đoán.

Điện thoại công việc là thứ dễ kéo dài mười lăm phút đầu thành một tiếng. Nếu không có việc khẩn, đặt nó vào một chỗ và chỉ xem lại sau giờ ăn tối. Một buổi tối bắt đầu bằng nửa tiếng nhắn tin công việc thường kết thúc bằng mọi thứ trễ dây chuyền.

Những việc này nhỏ tới mức khó tin là đáng viết ra. Nhưng chúng là điểm khởi đầu của một chuỗi; lúc mở cửa trôi chảy thì các khung phía sau dễ đúng giờ hơn.

Chuyển việc ra khỏi buổi tối

Cách nhanh nhất để buổi tối nhẹ đi không phải là làm nhanh hơn, mà là bớt việc phải làm vào buổi tối. Mỗi việc trong bảng hỏi một câu: việc này có nhất thiết phải làm trong khung năm tới mười giờ tối không?

Nấu ăn là khối lớn nhất và linh hoạt nhất. Một buổi sơ chế vào cuối tuần (rửa, cắt, chia phần, nấu sẵn những món để được vài ngày) có thể rút thời gian nấu mỗi tối xuống còn một nửa. Lên thực đơn cả tuần một lần cũng bỏ được câu hỏi "tối nay ăn gì" khỏi buổi tối. Cách lên thực đơn, món gì, nấu thế nào là phần của bếp; ở đây chỉ cần quyết rằng việc đó diễn ra vào cuối tuần chứ không phải lúc sáu giờ chiều.

Giặt giũ có thể chuyển sang buổi sáng (cho máy chạy trước khi đi làm, tối về phơi hoặc sấy) hoặc dùng chế độ hẹn giờ. Đi chợ có thể gom về một lần trong tuần hoặc đặt giao tận nhà theo danh sách chung. Giấy tờ, hoá đơn chuyển về một buổi giấy tờ cố định mỗi tháng thay vì xử lý lắt nhắt mỗi tối.

Việc cơ quan tồn lại buổi tối là chuyện của ranh giới giữa công việc và gia đình. Nếu nó xuất hiện gần như mỗi tối, đó là tín hiệu cần bàn lại với nơi làm hoặc sắp xếp lại giờ làm, chứ không phải chỉ dời nó xuống sau giờ con ngủ.

Sau khi chuyển, buổi tối chỉ còn những việc thật sự gắn với giờ đó: ăn cùng nhau, tắm và cho con ngủ, chuẩn bị nhanh cho sáng mai. Đó là phần không thể làm lúc khác, và cũng là phần đáng giữ nhất.

Chia ca giữa các người lớn, không cùng làm mọi thứ

Ở nhiều nhà, hai người lớn về tới nhà rồi cùng lao vào việc, mỗi người làm một chút ở mọi chỗ. Kết quả là hai người cùng mệt mà không ai được nghỉ phút nào, và có những việc cả hai đều nghĩ người kia sẽ làm. Chia ca rõ giúp mỗi người biết đúng phần mình, và người không trực ca có những khoảng nghỉ thật.

Một cách chia thường gặp là ca bếp và ca con. Người ca bếp lo nấu, dọn bàn, rửa dọn. Người ca con lo con từ lúc về nhà: tắm, chơi cùng, kiểm cặp, chuẩn bị đồ sáng mai, cho đi ngủ. Ca đổi theo ngày, ví dụ thứ Hai, thứ Tư, thứ Sáu một kiểu; thứ Ba, thứ Năm đổi lại. Đổi ca giúp không ai bị mặc định một vai mãi, và cả hai đều quen làm cả hai phần, để khi một người vắng thì người kia không bỡ ngỡ.

Gia đình có ông bà sống cùng có thể có ca thứ ba, nhưng nên hỏi ý ông bà và tính tới sức của ông bà, không mặc định. Con đã đủ lớn cũng có phần trong ca bếp: dọn bát đũa, lau bàn.

Với cha hoặc mẹ nuôi con một mình, không có ai để chia ca, thì chiến lược khác: hạ tiêu chuẩn có chủ đích (bữa tối đơn giản hơn, dọn ít hơn), chuyển nhiều việc nhất có thể sang cuối tuần, và nhận sự giúp đỡ ở những khung dễ giao như đón con hoặc nấu một hai bữa mỗi tuần, nếu có người thân hay dịch vụ phù hợp.

Việc theo thứ: mỗi tối một phần việc lặp lại

Những việc lặp lại hằng tuần nhưng không cần làm mỗi ngày nên được gắn vào một tối cố định. Như vậy không tối nào phải gánh tất cả, và không ai phải nhớ "lâu rồi chưa làm cái này". Ví dụ giả định:

Tối thứ Sáu không việc là cố ý. Một tối trong tuần không có gì thêm ngoài phần tối thiểu giúp cả nhà có chỗ thở, và là chỗ dự phòng nếu một việc trong tuần bị trễ. Các việc lặp lại cũng nên ghi vào lịch gia đình dùng chung dưới dạng việc định kỳ để không phụ thuộc trí nhớ.

Phiên bản tối thiểu khi buổi tối vỡ

Biết trước tối nào sẽ vỡ. Một người về muộn, con ốm, có khách, một trong hai người lớn mệt. Những tối như vậy không cố chạy đủ kế hoạch.

Danh sách tối thiểu. Viết sẵn năm việc bắt buộc của một buổi tối: cả nhà ăn được bữa tối (dù đơn giản), con được tắm và đi ngủ đúng giờ, đồ sáng mai đã sẵn, cửa nẻo và bếp đã khoá, thuốc theo đơn của ai cần uống đã uống. Mọi thứ khác dời sang mai.

Bữa tối dự phòng. Có sẵn hai ba bữa tối nhanh trong tủ để những tối như vậy không phải quyết. Đây là phần hậu cần, không phải là thực đơn.

Không bù vào tối sau. Việc dời từ một tối vỡ nên vào danh sách cuối tuần, không chồng lên tối hôm sau, nếu không thì tối hôm sau cũng vỡ theo.

Ba mươi phút cho người lớn. Ngay cả trong tối bình thường, giữ khoảng ba mươi phút cuối ngày không việc nhà, không việc cơ quan. Không ai tự nhiên có được khoảng này; nó phải được đặt vào lịch và được người còn lại tôn trọng.

Câu hỏi thường gặp

Làm sao để buổi tối gia đình đi làm bớt vội?

Chuyển những việc không gắn với giờ tối ra chỗ khác như sơ chế cuối tuần, giặt buổi sáng, đi chợ một lần mỗi tuần; chia ca rõ giữa người lớn; và rải các việc lặp lại vào từng tối cố định thay vì tối nào cũng làm tất cả.

Chia ca bếp và ca con có công bằng không?

Công bằng khi hai ca đổi theo ngày và cả hai người lớn đều quen làm cả hai phần. Nếu một ca luôn nặng hơn trong nhà bạn, điều chỉnh bằng cách chuyển bớt việc từ ca đó sang việc theo thứ hoặc sang cuối tuần.

Nuôi con một mình thì sắp xếp buổi tối thế nào?

Hạ tiêu chuẩn có chủ đích, chuyển tối đa việc sang cuối tuần, giữ danh sách tối thiểu cho những tối mệt, và nhận hỗ trợ ở những phần dễ giao như đón con hoặc một vài bữa ăn nếu có người thân hay dịch vụ phù hợp.

Có nên để việc cơ quan sang sau giờ con ngủ?

Thỉnh thoảng thì được, nhưng nếu diễn ra gần như mỗi tối, đó là dấu hiệu công việc đang lấn sang thời gian gia đình. Nên xem lại ranh giới giờ làm và bàn với nơi làm thay vì chấp nhận như một phần bình thường của buổi tối.

Danh sách tối thiểu của một buổi tối gồm những gì?

Thường là cả nhà được ăn, con được tắm và ngủ đúng giờ, đồ sáng mai đã sẵn, nhà cửa an toàn và ai cần uống thuốc theo đơn đã uống. Những việc khác dời sang ngày sau hoặc cuối tuần.

Bao lâu nên xem lại cách sắp xếp buổi tối?

Khi lịch thay đổi như con vào cấp học mới, đổi giờ làm, có người thân về ở cùng, hoặc khi thấy nhiều tối liên tiếp bị vỡ. Ngồi lại với bảng đếm buổi tối bằng phút và sửa.