Khi một người lớn đi công tác dài ngày (vài tuần tới vài tháng), việc nhà không chỉ cần một danh sách dặn dò trước khi đi mà cần được chia lại thật sự: kiểm kê mọi việc người đi đang làm, quyết từng việc chuyển cho ai hoặc tạm dừng, giữ lại những việc người đi vẫn làm được từ xa, và hạ tiêu chuẩn có chủ đích cho người ở lại. Thêm một nhịp liên lạc cố định và một kế hoạch cho ngày trở về.
Chuyến đi vài ngày thì một checklist trước khi đi là đủ. Chuyến đi dài khác về bản chất: người ở lại gánh hai phần trong nhiều tuần, trẻ con đổi nhịp, những việc định kỳ hằng tháng của người đi sẽ tới hạn trong lúc họ vắng. Bài này viết từ phía cả hai người, và tôn trọng mọi kiểu gia đình: người đi có thể là bố hoặc mẹ, người ở lại có thể có hoặc không có ông bà hỗ trợ.
Đi vài ngày và đi vài tháng khác nhau ở đâu
Khi một người vắng ba bốn ngày, gia đình thường xoay xở bằng cách tạm gác nhiều việc: nhà bừa hơn một chút, bữa ăn đơn giản hơn, việc hành chính đợi người đi về rồi làm. Cách đó không dùng được khi vắng tám tuần. Những việc tạm gác sẽ chồng lên nhau, những hạn hằng tháng sẽ tới, và người ở lại sẽ mệt dần theo tuần chứ không phải theo ngày.
Có ba thay đổi lớn. Thứ nhất, những việc định kỳ của người đi, như đóng học phí, trả hoá đơn, đưa con đi học thêm hai buổi mỗi tuần, đưa ông bà đi khám, phải có người nhận thay suốt thời gian vắng. Thứ hai, người ở lại không có ai để chia ca buổi tối, buổi sáng; mọi việc gắn với giờ giấc đều do một người lo. Thứ ba, các quyết định chung của gia đình, từ nhỏ như mua một món đồ tới lớn như xử lý khi con ốm, phải thực hiện qua điện thoại, thường lệch giờ.
Với trẻ nhỏ, sự vắng mặt kéo dài của một người lớn cũng làm đổi nhịp: giờ ngủ, người đón, người đọc truyện buổi tối đều khác. Những thay đổi đó dễ chịu hơn nhiều khi được chuẩn bị và nói trước, thay vì để trẻ tự nhận ra vào buổi tối đầu tiên.
Vì vậy, chuẩn bị cho chuyến công tác dài nên bắt đầu ít nhất hai tuần trước ngày đi, như chuẩn bị một dự án nhỏ của gia đình.
Kiểm kê việc của người đi và quyết từng việc
Người đi liệt kê mọi việc mình đang làm trong nhà, cả việc tay chân lẫn phần nhớ, nhắc, theo dõi. Với mỗi việc, hai người cùng quyết một trong năm hướng. Ví dụ giả định:
| Việc của người đi | Hướng xử lý | Ai / Cách |
|---|---|---|
| Đưa con đi học thêm thứ Ba, thứ Năm | Chuyển cho người khác | Ông bà ngoại hai buổi; người ở lại đón về |
| Trả hoá đơn, học phí hằng tháng | Làm từ xa | Người đi vẫn trả qua ứng dụng, báo vào nhóm khi xong |
| Nấu bữa tối thứ Sáu đến Chủ nhật | Hạ tiêu chuẩn | Bữa đơn giản, nấu sẵn cuối tuần, thỉnh thoảng ăn ngoài |
| Sửa chữa vặt trong nhà | Tạm dừng hoặc thuê ngoài | Việc không gấp ghi lại để làm khi về; việc gấp gọi thợ quen |
| Đưa ông đi tái khám hằng tháng | Chuyển cho người khác | Anh chị em của người đi nhận một lần |
| Kiểm bài vở, ký sổ liên lạc của con lớn | Làm từ xa một phần | Gọi video hai tối mỗi tuần xem cùng con |
Mục đích của bảng là không để việc nào rơi vào khoảng trống "tưởng người kia lo". Việc chưa tìm được hướng xử lý thì ghi rõ là chưa có, và hai người tìm cách trước ngày đi. Khi chuyển việc cho ông bà hay anh chị em, hỏi họ trước và cho họ biết khoảng thời gian, thay vì mặc định.
Hai tuần trước ngày đi: lịch chuẩn bị
Hai tuần là khoảng thời gian vừa đủ để chuyển việc mà không vội. Tuần thứ nhất dành cho kiểm kê và hỏi người hỗ trợ. Người đi ngồi viết danh sách việc của mình, hai người lớn cùng quyết hướng xử lý từng việc, rồi gọi cho ông bà, anh chị em, gia đình quen để hỏi họ có nhận được những phần cụ thể không, trong khoảng thời gian nào. Nếu cần đăng ký thêm buổi bán trú, đổi người đón với trường, thuê người dọn dẹp theo giờ, làm luôn trong tuần này vì các việc đó cần thời gian xử lý.
Tuần thứ hai dành cho chạy thử. Người ở lại thử làm những việc trước giờ người đi làm, khi người đi vẫn còn ở nhà để hỏi: đóng học phí qua ứng dụng nào, đường tới lớp học thêm, cách đặt gas, thợ sửa điện quen là ai. Những gì người đi biết mà chưa từng nói ra sẽ lộ ra trong tuần này. Ghi lại thành vài trang ngắn, hoặc bổ sung vào sổ tay nhà mình nếu gia đình đã có.
Những ngày cuối trước khi đi, ghi mọi việc chuyển giao vào lịch gia đình dùng chung với tên người mới phụ trách, và nói chuyện với con về chuyến đi: bố hoặc mẹ đi bao lâu, khi nào gọi về, ai sẽ đón con những ngày nào. Trẻ biết trước lịch thường thích nghi nhanh hơn trẻ bị bất ngờ.
Một việc hay bị quên là giấy uỷ quyền hoặc những thủ tục cần chữ ký của người đi trong thời gian vắng. Rà sổ hạn của gia đình xem có hạn nào rơi vào thời gian đó cần người đi có mặt hay ký tên, và xử lý trước theo quy định hiện hành của từng loại việc.
Những việc người đi vẫn làm được từ xa
Người đi công tác thường áy náy vì để lại một người gánh nhà. Cách tốt nhất để đỡ là nhận lại những phần làm được từ xa, và làm đều đặn chứ không chỉ "khi nào cần thì bảo":
- Thanh toán các khoản định kỳ, đặt lịch, gia hạn dịch vụ qua mạng.
- Đặt hàng đồ dùng trong nhà theo danh sách chung, đặt đồ ăn giao tới vào những tối người ở lại quá tải.
- Giữ liên lạc với họ hàng, trả lời các cuộc hỏi thăm, lo phần quà cáp cho những dịp trong thời gian vắng.
- Xem bài vở, nghe con kể chuyện, đọc truyện cho con qua video vào giờ cố định.
- Lo những việc giấy tờ làm được trực tuyến, tra cứu, chuẩn bị hồ sơ.
- Gọi cho thợ, đặt lịch sửa chữa, theo dõi tiến độ để người ở lại chỉ cần mở cửa.
- Lên thực đơn tuần cho người ở lại, nếu đó vốn là việc của người đi.
Những việc này nên ghi vào lịch gia đình dùng chung với tên người đi, để người ở lại thấy rõ phần nào đã có người lo và không phải nhắc. Lệch múi giờ thì chọn những việc không cần làm đúng giờ cụ thể.
Hạ tiêu chuẩn có chủ đích cho người ở lại
Người ở lại thường cố giữ mọi thứ như khi có hai người: nhà vẫn gọn, bữa vẫn đủ món, con vẫn đi đủ các lớp. Sau hai ba tuần, cách đó làm người ở lại kiệt sức. Cách bền hơn là hai người cùng quyết trước những tiêu chuẩn tạm hạ trong thời gian vắng, nói thành lời để người ở lại không áy náy.
Ví dụ: bữa tối ngày thường chỉ một món chính và canh; dọn nhà kỹ chỉ một lần mỗi tuần; con tạm nghỉ một lớp học thêm xa nhà; quần áo gấp xong để trong giỏ thay vì cất vào tủ ngay; khách tới nhà chỉ khi thật cần. Mỗi nhà một danh sách khác; điều quan trọng là danh sách đó được thống nhất, không phải người ở lại tự âm thầm bỏ bớt rồi thấy có lỗi.
Cùng lúc, tăng hỗ trợ từ bên ngoài nếu có thể: ông bà sang ở cùng vài ngày mỗi tuần, nhờ một gia đình quen đổi lượt đón con, thuê người dọn dẹp theo giờ trong thời gian này, đăng ký thêm buổi bán trú cho con. Mỗi phần hỗ trợ nên có tên, có lịch, ghi vào lịch gia đình.
Người ở lại cũng cần một khoảng nghỉ. Một buổi tối mỗi tuần có người khác trông con, hoặc một buổi sáng cuối tuần ông bà đưa cháu đi chơi, giúp nhiều hơn người ta nghĩ.
Nhịp liên lạc và cách quyết chuyện chung từ xa
Cuộc gọi cố định. Một cuộc gọi ngắn mỗi ngày vào giờ hợp cả hai phía và một cuộc gọi dài hơn mỗi tuần. Giờ cố định giúp trẻ biết khi nào được nói chuyện, và người ở lại không phải chờ đợi bất định.
Buổi họp nhà hằng tuần qua video. Mười lăm phút: tuần tới có gì, việc nào đang vướng, cần người đi làm gì từ xa, có cần đổi gì trong cách chia việc không.
Quy ước quyết định. Thống nhất trước: việc nhỏ dưới một mức nào đó người ở lại tự quyết rồi báo; việc lớn hơn bàn trước; việc khẩn cấp (con ốm nặng, sự cố nhà cửa) người ở lại quyết ngay theo phương án đã nói, báo sau.
Lệch múi giờ. Ghi giờ hai nơi lên lịch chung, tránh những cuộc gọi rơi vào giờ ngủ hoặc giờ đưa đón của người ở lại.
Đừng biến cuộc gọi thành báo cáo. Cuộc gọi với trẻ nên là thời gian trò chuyện, không phải kiểm tra bài vở hay nghe kể lỗi trong ngày. Chuyện việc nhà để cho buổi họp hằng tuần giữa hai người lớn.
Ngày trở về: bàn giao ngược và rút kinh nghiệm
Ngày người đi trở về thường được hình dung là lúc mọi thứ trở lại như cũ. Thực tế, trong mấy tuần qua người ở lại và các con đã có nhịp riêng, có những cách làm mới hiệu quả hơn, và người về có thể thấy mình lạc lõng nếu lập tức giành lại mọi việc. Tốt hơn là coi ngày về như một lần bàn giao ngược: hai người ngồi lại với bảng kiểm kê lúc đi, xem từng việc giờ nên trả về người đi, giữ ở người ở lại, hay giữ cách làm mới.
Người về cũng cần thời gian lấy lại sức sau chuyến đi dài, nên kế hoạch bàn giao nên rải trong một tuần, không phải một ngày. Những việc tạm dừng (sửa chữa, giấy tờ không gấp) được đưa vào danh sách cuối tuần hoặc dự án tháng.
Cuối cùng, ghi vài dòng rút kinh nghiệm cho lần sau: việc nào chuyển đi suôn sẻ, việc nào bị rơi, hỗ trợ nào thật sự giúp, tiêu chuẩn nào hạ xuống mà cả nhà vẫn ổn. Với gia đình mà một người thường xuyên đi công tác dài, những dòng này dần thành một kế hoạch có sẵn, mỗi lần đi chỉ cần mở ra và chỉnh lại ngày.
Câu hỏi thường gặp
Chuẩn bị gì khi vợ hoặc chồng đi công tác vài tháng?
Kiểm kê mọi việc người đi đang làm, quyết từng việc chuyển cho ai, làm từ xa, hạ tiêu chuẩn hay tạm dừng; thống nhất các tiêu chuẩn tạm hạ cho người ở lại; sắp xếp hỗ trợ từ bên ngoài; và đặt nhịp liên lạc cố định.
Người đi công tác có thể giúp gì từ xa?
Thanh toán và đặt lịch qua mạng, đặt hàng đồ dùng, lo quan hệ họ hàng, xem bài vở và trò chuyện với con qua video, theo dõi thợ sửa chữa, lên thực đơn tuần. Ghi những việc này vào lịch chung để người ở lại không phải nhắc.
Người ở lại một mình lo việc nhà thế nào cho đỡ mệt?
Hạ tiêu chuẩn có chủ đích và đã thống nhất với người đi, nhận thêm hỗ trợ từ ông bà, gia đình quen hoặc dịch vụ, và giữ ít nhất một khoảng nghỉ mỗi tuần.
Có nên gọi video cho con mỗi ngày không?
Một cuộc gọi ngắn vào giờ cố định giúp trẻ yên tâm và biết khi nào được nói chuyện. Nên giữ cuộc gọi là thời gian trò chuyện, còn chuyện việc nhà để cho buổi họp giữa hai người lớn.
Ai quyết những việc phát sinh khi một người vắng nhà?
Thống nhất từ trước: việc nhỏ người ở lại tự quyết rồi báo, việc lớn bàn qua điện thoại, việc khẩn cấp người ở lại quyết ngay theo phương án đã nói.
Khi người đi trở về thì sắp xếp lại thế nào?
Ngồi lại với bảng kiểm kê lúc đi, quyết từng việc trả về, giữ nguyên hay đổi cách làm, rải việc bàn giao trong khoảng một tuần, và ghi lại kinh nghiệm cho chuyến đi sau.