Con đi học đại học xa nhà: danh sách việc tám tuần trước ngày nhập học

Tám tuần trước ngày nhập học là đủ để chuẩn bị cho con đi học xa nhà nếu chia việc rõ: con làm chủ danh sách của mình, cha mẹ hỗ trợ những phần cần người lớn; giấy tờ được sắp thành ba lớp (bản gốc, bản sao, bản điện tử); những việc tự lo như giặt giũ, quản tiền tháng, đi khám được làm thử ở nhà; và việc nhà con để lại được chia lại cho người khác.

Phần hồ sơ nhập học, chọn ký túc xá hay thuê trọ là chuyện của từng trường và đã có nhiều hướng dẫn riêng. Bài này nhìn từ phía gia đình như một dự án nhỏ có ngày "bàn giao": từ hôm đó con sống một mình ở thành phố khác, và mọi thứ cần chạy được mà không có cha mẹ ở bên.

Ai làm chủ danh sách: con hay cha mẹ

Cám dỗ lớn nhất của cha mẹ trong mùa nhập học là tự lo hết: đặt vé, mua đồ, gọi điện hỏi trường, xếp vali. Mọi thứ xong nhanh, nhưng tới khi con ở một mình, những việc tương tự lặp lại hằng tháng mà con chưa từng tự làm lần nào.

Cách chia hợp lý là con giữ danh sách việc và tự làm phần lớn, cha mẹ nhận những phần thật sự cần người lớn: ký giấy tờ cần chữ ký người giám hộ nếu có, chuyển khoản lớn, liên hệ người quen ở thành phố mới, đi cùng chuyến đầu tiên. Mỗi tuần, cả nhà ngồi mười lăm phút xem danh sách: xong gì, vướng gì, con cần giúp ở đâu.

Việc để con giữ danh sách không phải để thử thách con, mà để con quen với chính những thứ sẽ phải tự lo trong bốn năm tới: hạn nộp, giấy tờ, lịch hẹn. Cha mẹ có thể xem, góp ý, nhắc, nhưng không cầm thay. Nếu con chưa quen lập danh sách, buổi đầu tiên làm cùng nhau: liệt kê mọi việc nghĩ ra được, chia thành nhóm, gắn tuần thực hiện.

Trong nhà có hai cha mẹ thì cũng nên chia: một người là đầu mối cho các việc liên quan tới trường và giấy tờ, người kia lo phần đồ đạc, đi lại, người quen ở nơi con tới. Con biết hỏi ai về việc gì, đỡ phải nghe hai ý khác nhau.

Lịch tám tuần trước ngày nhập học

Ví dụ giả định; nếu khoảng cách từ lúc có kết quả tới ngày nhập học ngắn hơn, gộp các tuần nhưng giữ thứ tự.

Mốc quan trọng nhất là tuần 6–5, khi con bắt đầu tự làm thử việc nhà, vì đó là phần cần thời gian lặp lại nhiều lần mới quen, không dồn được vào tuần cuối.

Bộ giấy tờ ba lớp

Giấy tờ là thứ con sẽ cần nhiều lần trong năm đầu: nhập học, đăng ký chỗ ở, mở tài khoản, làm thẻ, khám bệnh, xin việc làm thêm. Sắp thành ba lớp để không phải mang bản gốc đi khắp nơi mà cũng không bị thiếu khi cần:

• Lớp 1 — bản gốc: những giấy trường yêu cầu đối chiếu hoặc nộp bản gốc theo thông báo nhập học. Ngoài những giấy đó, bản gốc khác nên để ở nhà, cha mẹ giữ trong một bìa riêng.
• Lớp 2 — bản sao: một tập bản sao có chứng thực hoặc bản chụp theo đúng số lượng trường yêu cầu, cộng thêm vài bản dự phòng; kèm ảnh thẻ cỡ thường dùng.
• Lớp 3 — bản điện tử: ảnh chụp rõ hoặc bản scan mọi giấy tờ quan trọng, lưu ở một thư mục đặt tên dễ tìm trên điện thoại và trên dịch vụ lưu trữ trực tuyến, chia sẻ quyền xem với một người lớn trong nhà.
• Danh sách mục lục: một trang ghi giấy nào ở lớp nào, ai giữ bản gốc, để khi con gọi về hỏi "giấy khai sinh bản gốc đâu" thì ai ở nhà cũng trả lời được.
• Các thủ tục cư trú: về nguyên lý, người đến ở nơi khác để học tập phải thực hiện đăng ký cư trú theo quy định; cách làm và đầu mối (ký túc xá làm hay tự làm) có thể khác nhau, nên hỏi trường hoặc chủ nhà và kiểm thông tin hiện hành trên Cổng Dịch vụ công.

Thẻ bảo hiểm y tế của sinh viên, cách đăng ký nơi khám ban đầu ở thành phố mới thường được hướng dẫn trong đợt nhập học; ghi vào danh sách việc tuần đầu để không quên hỏi.

Những việc tự lo nên làm thử ở nhà trước khi đi

Không cần một khoá học kỹ năng sống. Cách hiệu quả nhất là trong năm sáu tuần cuối ở nhà, con nhận hẳn một số việc và làm lặp lại vài lần, có người lớn bên cạnh lần đầu, tự làm những lần sau.

Việc nấu ăn ở đây chỉ cần vài bữa đơn giản con tự tin làm được; mục tiêu là con không bị động, không phải là thành thạo. Khoản tiền tháng bao nhiêu và cách lập ngân sách cho sinh viên là chuyện riêng của mỗi nhà; điều kế hoạch cần là thống nhất ngày chuyển tiền và cách xử lý khi phát sinh khoản lớn.

Việc nhà con để lại: chia lại trước khi đi

Một chuyện ít gia đình để ý: người con sắp đi học xa thường đang gánh một phần việc trong nhà, có khi khá nhiều. Đón em đi học thêm, chở bà đi chợ, đổ rác, tưới cây, hướng dẫn bố mẹ dùng điện thoại, trông nhà khi cả nhà vắng. Khi con đi, những việc đó không biến mất, chúng rơi vào người còn lại, thường là người đã nhiều việc nhất.

Hai tuần trước ngày đi, cả nhà nên ngồi lại liệt kê: con đang làm những việc gì, mỗi tuần mấy lần, ai sẽ nhận thay. Có việc chuyển cho em lớn hơn, có việc chia cho bố mẹ, có việc phải nhờ người ngoài hoặc đổi cách làm (đặt hàng giao tận nhà thay vì chở bà đi chợ). Việc nào chưa có người nhận thì viết rõ là chưa có, để không ai nghĩ đã có người lo.

Với những việc liên quan tới công nghệ trong nhà (tài khoản, mật khẩu wifi, cài ứng dụng cho ông bà), con nên viết lại thành vài dòng hướng dẫn trước khi đi, để ở nhà không phải gọi điện cho con mỗi lần cần.

Làm việc này cũng giúp em nhỏ trong nhà hiểu rằng anh chị đi học xa thì mình lớn thêm một chút, và giúp cha mẹ thấy trước tuần đầu tiên vắng con sẽ thiếu những gì.

Nhịp liên lạc và phương án khẩn cấp

Thống nhất nhịp gọi điện. Gọi mỗi ngày nghe thì gần gũi nhưng dễ thành áp lực cho cả hai bên khi con bắt đầu bận. Nhiều nhà thống nhất một cuộc gọi dài vào một tối cố định trong tuần, còn lại nhắn tin khi cần. Cách nào cũng được, miễn hai bên cùng đồng ý.

Danh sách liên hệ khẩn cấp. Con lưu trong điện thoại và ghi ra giấy để trong ví: người thân hoặc người quen ở thành phố đó, bạn cùng phòng, phòng công tác sinh viên hoặc ban quản lý ký túc xá, chủ nhà trọ. Cha mẹ cũng giữ một bản tương tự.

Ai đi khi có chuyện. Nói trước: nếu con ốm nặng hay gặp sự cố, ai trong nhà sẽ đi, đi bằng phương tiện gì, người quen nào ở gần tới trước. Không ai mong dùng tới, nhưng có sẵn thì lúc cần không phải bàn.

Chia sẻ vị trí hay không. Là lựa chọn của từng nhà; nếu dùng, thống nhất mục đích (khi khẩn cấp) và để con tự quyết bật tắt, tránh biến thành công cụ theo dõi hằng ngày.

Thông tin y tế cơ bản. Con biết nhóm máu nếu đã xét nghiệm, các dị ứng nếu có, thuốc đang dùng nếu có; ghi vào điện thoại ở phần thông tin khẩn cấp.

Chuyến đi đầu tiên và tuần đầu ở trường

Nếu điều kiện cho phép, một người lớn đi cùng chuyến đầu và ở lại vài ngày. Vai của người đó là phụ tá chứ không phải người làm thay: đi cùng con làm thủ tục, xem chỗ ở, mua những đồ còn thiếu, đi một vòng quanh khu vực để biết chợ, hiệu thuốc, trạm y tế, điểm xe buýt. Trước khi về, người lớn và con cùng xem lại danh sách việc tuần đầu.

Danh sách tuần đầu thường gồm: hoàn tất thủ tục nhập học, đăng ký cư trú theo hướng dẫn, nhận thẻ sinh viên, tìm hiểu lịch học và nơi học, đăng ký nơi khám bảo hiểm y tế, mua đồ dùng sinh hoạt còn thiếu, làm quen với bạn cùng phòng và thống nhất vài nếp chung, ghi lại số liên lạc của người phụ trách lớp hoặc khoa.

Sau một tháng, con và cha mẹ rà lại một lần dài hơn: tiền tháng có đủ không, việc tự lo nào còn vướng, chỗ ở có ổn không, nhịp liên lạc có hợp không. Điều chỉnh từ đó. Tháng đầu luôn có những thứ không như kế hoạch; điều quan trọng là có lúc ngồi lại để sửa, thay vì để những vướng mắc nhỏ dồn thành chuyện lớn tới kỳ nghỉ Tết mới nói ra.

Câu hỏi thường gặp

Nên để con tự chuẩn bị hay cha mẹ làm giúp?

Con nên giữ danh sách và tự làm phần lớn, cha mẹ nhận những phần cần người lớn và hỗ trợ khi con vướng. Mục đích là để con quen những việc sẽ lặp lại suốt năm học, chứ không phải để kiểm tra con.

Có nên mang bản gốc giấy tờ theo khi đi học xa không?

Chỉ mang những bản gốc mà trường yêu cầu nộp hoặc đối chiếu theo thông báo nhập học. Bản gốc khác để ở nhà, cha mẹ giữ. Con mang bản sao và có bản điện tử trên điện thoại cho những lần cần dùng thường xuyên.

Con chưa biết nấu ăn, giặt giũ thì nên bắt đầu từ đâu?

Trong năm sáu tuần cuối ở nhà, giao hẳn cho con tự giặt đồ của mình và tự nấu một hai bữa mỗi tuần, lần đầu có người lớn bên cạnh. Chỉ cần vài món đơn giản và quen việc giặt phơi là đủ để không bị động khi tới nơi.

Bao lâu thì nên gọi điện cho con một lần?

Không có con số đúng cho mọi nhà. Điều quan trọng là hai bên thống nhất từ trước, ví dụ một cuộc gọi dài mỗi tuần và nhắn tin khi cần, rồi điều chỉnh sau tháng đầu.

Ai nên đi cùng con chuyến đầu tiên?

Một người lớn có thời gian ở lại vài ngày và quen hỗ trợ mà không làm thay. Nếu không ai đi được, nhờ người quen ở thành phố đó gặp con trong tuần đầu và giữ liên lạc với gia đình.

Việc nhà con đang làm thì ai làm khi con đi?

Liệt kê từ hai tuần trước, chia cho từng người còn lại hoặc đổi cách làm, ví dụ đặt hàng giao tận nhà. Việc chưa có người nhận thì ghi rõ để cả nhà cùng tìm cách, tránh dồn hết lên một người.